Waka's en het boothuis

Maori's in de Waka in de Leidse gracht

Wie aan de zijde van de Morspoort de museumtuin binnenloopt, kan er niet omheen: het prachtige boothuis springt direct in het oog. Het biedt onderdak aan onze Waka’s (traditionele Maori-kano’s) die speciaal voor Volkenkunde zijn gemaakt. Een bijzonder project, mogelijk gemaakt door een genereuze bijdrage van de BankGiro Loterij.

De Waka's van Volkenkunde

Volkenkunde heeft twee type Waka’s: een Waka Taua en een Waka Tete Kura. Een Waka Taua is een ceremoniële kano, geladen met kracht van de voorouders. Een Waka Tete Kura is ook een ceremoniële kano maar hier mogen ook vrouwen en kinderen in varen.

De Nederlandse Waka Taua is in Nieuw-Zeeland op 26 juli 2011 tot ‘Te Hono ki Aotearoa’ gedoopt, oftewel ‘Verbonden met Nieuw-Zeeland’. De 14 meter lange kano is gemaakt uit een Kauriboom van ongeveer 700 jaar oud.

De Waka Tete Kura, opgebouwd uit een polyester frame en versierd met houtsnijwerk, draagt de naam Abel Tasman.

Werkzaamheden

De Waka’s zijn door vier Maori-houtsnijder in de museumtuin afgemaakt. In augustus 2010 hebben zij in de tuin de laatste hand gelegd aan houtsnijwerk van de Waka’s en het boothuis. Het overgrote deel van de werkzaamheden is gedaan in Nieuw-Zeeland onder leiding van meesterhoutsnijder Hector Busby. 

Houtsnijders werken aan delen van de Waka's in de museumtuin

Een Waka voor Leiden een Waka voor Europa

Op 18 oktober 2010 was het moment daar dat de Waka’s overgedragen werden aan Museum Volkenkunde. De tribune zat vol eregasten zoals Pieter van Vollenhove, de Maori-koningin en de ambassadeur van Nieuw-Zeeland. Niet alleen het terrein stond vol, ook aan de overkant van de gracht stonden duizenden geïnteresseerden: het was een groot spektakel!

Leden van de Koninklijke roeivereniging Njord vormen de bemanning van de Waka’s. Zij werden opgeleid door Maori-roeiers toen deze voor de ceremoniële overdracht in oktober 2010 in Leiden te gast waren. Jaarlijks wordt de bemanning uitgebreid met nieuwe leden en deze worden via de Maori-rituelen ingewijd.

Museum Volkenkunde heeft de Waka’s voor 100 jaar in bruikleen en zal de Waka’s ook inzetten voor verschillende nautische evenementen in Europa om de Maori-cultuur te vertegenwoordigen. In juli 2011 was de Waka in London voor het City of London Festival. In de zomerperiode vaart de Waka Tete Kura door de Leidse grachten.

Boothuis

De Waka’s hebben een veilig onderkomen in het Waka boothuis. Dit boothuis is door een Maori-delegatie officieel ingewijd en geopend op 11 augustus 2011. Het boothuis heeft de naam Te Rurunga gekregen, dat staat voor ‘het huis dat bescherming biedt’.

Maori-boothuis in de tuin van Museum Volkenkunde

De mythische Waka

De Waka speelt een belangrijke rol in het leven van de Maori’s. Volgens de overleveringen reisden hun voorouders in zeven Waka’s voor de eerste keer naar Nieuw-Zeeland. Iedere stam weet precies met welke Waka zij aan land kwamen. Wanneer een Maori zich voorstelt, vertelt hij tot welke Waka hij behoort en met welke mythische Waka zijn groep in Nieuw-Zeeland aankwam. Tegenwoordig hebben veel familiegroepen nog steeds een eigen Waka waar zij tijdens speciale gelegenheden mee varen.

De basis van de Waka is een meterslange boomstam die houtsnijders bewerkt hebben tot het gewenste model. De voor- en achtersteven zijn voorzien van decoratief houtsnijwerk dat mythische verhalen verbeeldt. Zo is de Waka geladen met kracht en status: mana.

Nederland en Nieuw-Zeeland

Het eerste contact tussen Nederland en Nieuw-Zeeland werd in 1642 gelegd door kapitein Abel Tasman tijdens een van zijn ontdekkingsreizen. Drie eeuwen later emigreerden duizenden Nederlanders naar Nieuw-Zeeland op zoek naar een beter bestaan. De banden tussen Nederland en Nieuw-Zeeland worden echter snel dunner; de eerste generatie emigranten sterft langzaam uit en de jonge Nieuw-Zeelanders voelen zich minder verbonden met Nederland.

Met het project ‘Een Waka voor Leiden, een Waka voor Europa’ wilde Volkenkunde deze relatie een nieuwe impuls geven en de eeuwenlange relatie tussen Nederland en Nieuw-Zeeland intensiveren. Voor het eerst in de geschiedenis hebben Maori’s een Waka (traditionele kano) gebouwd die buiten Nieuw-Zeeland verblijft en door niet-Maori gebruikt mag worden.

BankGiro Loterij

Museum Volkenkunde bedankt de BankGiro Loterij, die dit unieke project door een genereuze bijdrage hebben mogelijk gemaakt. Zonder hun steun was dit project niet mogelijk geweest.