Topstukken onder de loep

Topstukken onder de loep

De uitkomsten van recent onderzoek naar drie topstukken uit de collectie Midden- en Zuid-Amerika zijn vanaf nu te zien in de galerijtentoonstelling ‘Topstukken onder de loep’. Een boeiend verslag van drie speurtochten en opmerkelijke uitkomsten aan de hand van de originele voorwerpen en wetenschappelijke documentatie. Hiermee krijgen bezoekers een goed idee van hedendaags museaal onderzoek en hoe actuele high-tech technieken daarbij worden ingezet.

Mixteekse schedel

In de collectie van Museum Volkenkunde neemt een gedecoreerde schedel al jarenlang een bijzondere plek in. Ingelegd met een mozaïek van gekleurde steentjes in de vorm van een slang die op het voorhoofd kronkelt en ingelegde oogkassen, is het een opvallend en zeldzaam voorwerp. Het wordt als een van de topstukken beschouwd. Maar hoe zit dat eigenlijk? Hoe oud is dit voorwerp en wat kunnen we te weten komen over de schedel? Zijn decoratie en schedel uit dezelfde tijd? Deze onderzoeksvragen stonden centraal en bezoekers worden stap voor stap door een bijzonder onderzoek geleid. De uitkomsten verrassen…

Eeuwenoude objecten kunnen nog steeds geheimen prijsgeven. Deze met turkoois ingelegde schedel zou uit de bloeitijd komen van de Mixteken, een oud Mexicaans volk. Zij versierden de schedels in de eeuwen voor de komst van Columbus met edelstenen en legden ze in grafkelders. Er zijn er niet meer dan 20 van op de hele wereld. In 1963 kocht Museum Volkenkunde één van deze unieke objecten aan.

Maar deze schedels waren altijd al een beetje verdacht: van geen van die 20 schedels was bekend waar en door wie ze zijn opgegraven. Onderzoek naar de herkomst en leeftijd van dit exemplaar moest uitsluitsel geven. In laboratoria in Parijs en Leiden is de schedel tussen 2012 en 2016 met diverse geavanceerde technieken grondig onderzocht.

Wat bleek: het turkoois van de mozaïek waarmee de schedel is ingelegd, is rommelig gelijmd, maar wel authentiek. Op schaafsel van het glazuur van een kies werd isotopenonderzoek gedaan, waaruit bleek dat de leeftijd en herkomst van zowel de schedel als het mozaïek wijzen op authenticiteit.

Mozaïek en schedel zijn echt, de lijm moest dus de doorslag geven. Was die gemaakt van dennenhars of orchideeën, zoals de lijm die gebruikt werd door de Mixteken? Helaas: uit verder onderzoek bleek het om een 20e-eeuwse lijmsoort te gaan die voor veel kunstrestauraties wordt gebruikt.

Hoewel de mozaïek niet door de Mixteken zelf op de schedel is aangebracht, zijn beide onderdelen van het object wel authentiek. De combinatie ervan maakt het object tot een vervalsing.

18e-eeuws manuscript Izcatqui

Het tweede onderzoek betreft het enige handgeschreven manuscript in Nederland in de inheemse taal Azteeks. Wat blijkt? Het is een voorbeeld van een soort almanak; een handige gids die richtlijnen en houvast in het leven biedt. Thema’s als religie, geneeskunde en astologie komen aan bod. Tegelijk gaat het in dit specifieke document over de westerse ideeën hierover en bewijst dit dat er al vroeg een grote interesse was voor het westerse gedachtengoed. Een mooi voorbeeld van interculturele communicatie.

Codex Anute

Een eeuwenoud handschrift staat centraal in het derde onderzoek. Het gaat om een Mixteekse codex uit de 16e eeuw; een uiterst zeldzaam stuk omdat er nog maar 20 van deze prekoloniale documenten in de hele wereld bekend zijn. De codex bleek verborgen tekeningen te bevatten, die nu weer zichtbaar zijn gemaakt. Daarvoor is er uitgebreid research gedaan naar de materialen en technieken. Bezoekers krijgen een uniek inkijkje in dit project, zo zie je de scans die zijn gemaakt en hoe de outlines van de oorspronkelijke tekeningen daarna zijn ingevuld.

NWO programma Science4Arts

Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door het NWO programma Science4Arts, waarin wetenschappers samen met musea een nieuwe kijk op het restaureren en conserveren van kunst ontwikkelen. Binnen het programma wordt onderzoek gedaan naar veranderingen in kunstwerken. Dat kunnen veranderingen zijn die te maken hebben met de chemische en fysieke eigenschappen van kunst. Maar het kan bijvoorbeeld ook gaan om kunstwerken die in de loop van de tijd nieuwe betekenissen toegekend krijgen. Op 17 en 18 november vindt een symposium plaats (Rijksmuseum Amsterdam) waarin de resultaten van de zes onderzoeksprojecten worden gepresenteerd.


Noot voor redactie Neem voor meer informatie of beeldaanvragen contact op met Mick Groeneveld, PR & Marketing Specialist mick.groeneveld@wereldculturen.nl / +31 88 0042 828 / www.volkenkunde.nl/pers

 

Persfoto's: 

Mixteekse schedel met mozaiek

Download JPEG (0.23 MB)

Back-up lijmonderzoek

Download JPEG (0.49 MB)